Budynek mieszkalno-usługowy „Meander” („Akwarium”)

Budynek mieszkalno-usługowy „Meander” zbudowano w latach 1963-1967 przy ul. Kościuszki 3-11 według projektu Stanisława Torca. Razem z przylegającym do niego budynkiem biurowo-usługowym przy ul. Kościuszki 1 stanowi zespół zaprojektowany w tym samym czasie, stąd w dokumentacji projektowej „Meander” nazwano budynkiem „A”, a biurowiec – budynkiem „B”. Obiekt zajął prawie całą północną pierzeję ulicy, od jej skrzyżowania z ul. Krakowską do skrzyżowania z ul. Kołłątaja, przez co w czasie swojego powstawania został nazwany „największym budynkiem mieszkalnym w Opolu”¹.

Budynek założony został na planie wydłużonego prostokąta. Większość przyziemia zajęła restauracja z antresolą, na którą prowadziły spiralne schody². Przez wiele lat znajdowała się tam restauracja „Festiwalowa”. Charakterystycznym elementem jej wnętrza były monumentalne, V-kształtne podpory ustawione przy oknach, które pełniły jednocześnie funkcję konstrukcyjną i dekoracyjną. Ściany lokalu zdobiły wielkoformatowe kompozycje autorstwa Władysława Początka: fresk w holu i mozaika w głównej sali restauracyjnej³. Podpory zachowały się do dzisiaj, natomiast kompozycje ścienne zostały zniszczone w trakcie remontu restauracji w pierwszej dekadzie XXI wieku⁴.

Wejścia do pięciu klatek schodowych „Meandra” umieszczono od podwórka. Część mieszkalna zajęła piętra 1-7⁵. W każdej klatce znalazły się po cztery mieszkania na piętrze: skrajne większe i centralne mniejsze. Większe mieszkania, o powierzchni, 57,12 m², składają się z 3 pokoi z jasną kuchnią i łazienką. Projekt zakładał umieszczenie pomiędzy dwoma pokojami dwuskrzydłowych drzwi, co miało umożliwić łączenie ich w jedną przestrzeń. Mieszkania posiadają podwójną, północno-południową, wystawę okienną. Mieszkania znajdujące się w środku sekcji mają powierzchnię 37,56 m² i złożone są z dwóch pokoi, oddzielonych za pomocą dwuskrzydłowych drzwi, ciemnej kuchni i łazienki. Mniejsze mieszkania posiadają wyłącznie południową wystawę okienną.

W trakcie budowy „Meandra” w prasie opisywano udogodnienia, które miał on oferować nowym mieszkańcom: meble kuchenne, meblościanki, wbudowane szafy, spiżarnie, balkony przynależące do każdego z mieszkań oraz garaże dla samochodów i motocykli. W usługowym przyziemiu zakładano powstanie restauracji, kawiarni, kwiaciarni oraz sklepów spożywczego i ogrodniczego⁶.

Wysokość budynku sprawiła, że do dziś góruje on nad zabudową tej części Starego Miasta. Usługowy parter „Meandra” został prawie w całości przeszklony, co nadało lekkości jego monumentalnej bryle. Rozmiary budynku sprawiły, że jego elewacja od strony ul. Kościuszki stanowiła pokaźnych rozmiarów powierzchnię, którą można było zakomponować w interesujący sposób. Stanisław Torc zaproponował utworzenie na niej geometrycznej kompozycji, złożonej z balkonów i brise-soleil⁷, zaprojektowanych w układzie szachownicowym. Brise-soleil przebiegają przez dwie kolejne kondygnacje i łączą ze sobą balkony. Oprócz wartości dekoracyjnych brise-soleil mają także zastosowanie funkcjonalne, ponieważ rozpraszają słońce wpadające do mieszkań od południa.

Nazwa budynku „Meander”, nadana przez samego Stanisława Torca, odnosiła się właśnie do geometrycznego wzoru utworzonego z balkonów i brise-soleil⁸. W późniejszym czasie do budynku przylgnął inny przydomek – „Akwarium” – który miał się odnosić do „grubych ryb” (czyli osób o wysokim statusie społecznym i materialnym) mieszkających w bloku.