Amfiteatr Tysiąclecia współcześnie jest jedną z architektonicznych ikon Opola i symbolem miasta równorzędnym z położoną po sąsiedzku Wieżą Piastowską. Pierwsze informacje na jego temat znaleźć można w numerze „Trybuny Opolskiej” z sierpnia 1957 roku1. Dowiadujemy się z niego, że Prezydium Miejskiej Rady Narodowej planowało zbudować amfiteatr na przebadanych terenach stanowiska archeologicznego na Ostrówku. Wtedy zakładano powstanie podziemnego muzeum, w którym wyeksponowane zostaną fragmenty murów grodu z XIII w., częściowo zrekonstruowany wał obronny oraz konstrukcje drewniane2. W sąsiedztwie amfiteatru, na poziomie gruntu, planowano umieścić obrys murów Zamku Piastowskiego.
Decyzja o budowie amfiteatru w sąsiedztwie stanowiska archeologicznego sprawiła, że kierownicy wykopalisk opublikowali w prasie oświadczenie, w którym przekonywali, że inwestycja znajdzie się poza terenem prowadzonych wykopalisk, dzięki czemu nie naruszy zabytkowego terenu i nie będzie utrudniać prowadzenia dalszych badań3.
Oświadczenie Włodzimierza Hołubowicza i Józefa Kaźmierczyka
„W związku z projektem Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Opolu, odnośnie budowy amfiteatru na Ostrówku w Opolu, zespół pracowników naukowych prowadzący prace wykopaliskowe na Ostrówku uważa za potrzebne złożyć następujące oświadczenie:
- Nie wchodzimy w zagadnienie potrzeby budowy amfiteatru w Opolu, ponieważ sprawa ta nie należy do naszej kompetencji
- Znany nam wariant projektu budowy amfiteatru przewiduje umieszczenie nasypu ziemnego i sceny całkowicie poza terenem zabytkowym Ostrówka (badanym miastem wczesnośredniowiecznym). Nasyp ten wznoszony jest w pobliżu Odry i ulicy Barlickiego. Budowa amfiteatru w tym miejscu w niczym nie narusza terenu zabytkowego Ostrówka.
Na terenie zabytkowym Ostrówka w roku bież. Obok prac wykopaliskowych, nastąpiło zasypanie wykopów wyczerpująco zbadanych w latach 1948-1956 oraz murów odkopanych w latach 1948-1950. W ten sposób zgodnie z zasadami konserwacji warstw ziemi z zabytkami z drewna i starych murów zabezpieczono cenne obiekty. Wszystkim osobom i instytucjom, które przyczyniły się do tych prac i brały udział w tej pożytecznej akcji, składamy tą drogą podziękowanie.
Teren zabytkowy Ostrówka w przyszłości ma być uporządkowany i nadal badany jak zwykle ze szczególną pieczołowitością bez żadnych przeszkód. Zarysy murów zamkowych mają być w części odsłonięte i zakonserwowane. Przebieg tych murów ma być specjalnie zaznaczony na tle trawników, najstarsze mury (z XIII w.) budowli świeckiej oraz odkryty wał (z częścią zrekonstruowaną w skali naturalnej) wraz z przylegającymi konstrukcjami drewnianymi mają znaleźć się pod szklanym pawilonem – muzeum podziemnym. Cały zaś teren zabytkowy Ostrówka nadający się do badań archeologicznych będzie łatwo dostępny i w miarę potrzeby badany w latach najbliższych i w przyszłych dziesięcioleciach.„
W lutym 1958 r. pomiędzy Odrą i siedzibą Prezydium WRN rozpoczęły się prace ziemne, polegające na zwożeniu gruzu, wyrównywaniu terenów i formowania wałów pod widownię amfiteatru4. Ustalono wtedy także, że projekt obiektu zostanie opracowany „bezinteresownie” przez architektów Floriana Jesionowskiego i Karola Różę5. Niestety, do dzisiejszych czasów nie zachowały się oryginalne projekty amfiteatru.
Tak uroczyste rozpoczęcie budowy amfiteatru w trakcie „Dni Opola” w 1958 r. relacjonowała prasa:6
„Wczoraj o godzinie 12-tej sprzed Ratusza wyruszyła kolumna ludności cywilnej i wojska na czele z przewodniczącym Prez. MRN w Opolu, tow. Musiołem, która przy dźwiękach orkiestry przemaszerowała ulicami Krakowską, Korfantego i Piastowską. Na kolumnę tę oczekiwali w miejscu budowy Amfiteatru 1000-lecia przewodniczący Prez. WRN, tow. Buziński, oraz jego zastępcy ob. Janus i ob. Adamiec. Po przybyciu na Ostrówek kolumny ludności Opola, przewodniczący Prez. MRN, tow. Musioł złożył raport przewodniczącemu Prez. WRN, tow. Buzińskiemu o gotowości mieszkańców Opola do rozpoczęcia budowy Amfiteatru w czynie społecznym.
Towarzysz Buziński po odebraniu raportu wygłosił krótkie przemówienie, w którym powiedział: „Sądzę, że czyn społeczny Opolan pobudzi mieszkańców innych miast i miasteczek Opolszczyzny do budowy setek nowych obiektów, których nie może w tej chwili budować państwo. Czyny społeczne będą najwymowniejszym dokumentem przywiązania ludności woj. opolskiego do swych prastarych ziem, będą najlepszym uczczeniem obchodów tysiąclecia naszej państwowości”.
Po tym przemówieniu około półtora tysiąca mieszkańców Opola przystąpiło do pracy nad budową nowego amfiteatru.„
Zakończenie pierwszego etapu budowy amfiteatru planowano w połowie 1962 r.7, a całkowite wykończenie obiektu – w 1964 roku8. Na początku 1963 r. do Opola przyjechali Mateusz Święcicki i Jerzy Grygonulas – redaktorzy Programu III Polskiego Radia, którzy zaproponowali Karolowi Musiołowi organizację Krajowego Festiwali Polskiej Piosenki. Musioł ponoć przystanął na tę propozycję, aby przyspieszyć przeciągającą się budowę amfiteatru9. Ostateczną decyzję o organizacji w Opolu Krajowego Festiwalu Polskiej Piosenki podjęto w marcu 1963 r., a w maju rozpoczęto przygotowania do imprezy, która odbyć się miała miesiąc później10.
Tak o kulisach wyboru Opola jako siedziby Krajowego Festiwalu Polskiej Piosenki pisali Jerzy Bałłaban i Stanisław Racławicki:
„Mogłoby się wydawać, że do I KFPP doszło przypadkiem, że pozbawione wielkich imprez kulturalnych prowincjonalne miasto skwapliwie zaaprobowało propozycję organizacji w jego obrębie odświętnej galówki. Otóż nie. (…) Koncepcję organizacji KFPP narzuciły żywotne potrzeby. Otóż, był w Polsce Międzynarodowy Festiwal Piosenki w Sopocie, był Festiwal Młodych Talentów w Szczecinie, było sporo pomniejszych przeglądów piosenkarskich o nie zawsze skrystalizowanym obliczu i nie zawsze przestrzeganych kryteriach artystycznych. Nie było niestety festiwalu piosenki polskiej, mimo że od szeregu lat toczyła się niemilknąca dyskusja na temat rodzimej twórczości w tej dziedzinie. (…) W okresie, w którym potrzeba prezentacji dorobku polskiego piosenkarstwa stała się nakazem chwili, w Opolu dobiegała końca budowa amfiteatru na wyspie Pasiece. Nadarzająca się okazja właściwego wykorzystania obiektu skłoniła władze opolskie do akceptacji projektu wysuniętego przez przedstawicieli Programu III Polskiego Radia.„11
W czerwcu 1963 r., na kilka dni przed oficjalnym rozpoczęciem festiwalu w kronice miasta pisano, że „u podnóża Wieży Piastowskiej obok terenów wykopaliskowych trwają prace wykończeniowe przy budowie jednego z najpiękniejszych obiektów widowiskowych Opolszczyzny”. Na deskach nowego, ale jeszcze nie wykończonego obiektu widowiskowego 19 czerwca rozpoczął się pierwszy Krajowy Festiwal Polskiej Piosenki – wydarzenie, które w kolejnych dekadach stało się prawdziwą wizytówką miasta. Festiwal trwał 5 dni, do 23 czerwca 1963 roku12.
Od czasu swojego powstania Amfiteatr Tysiąclecia przechodził przemiany i współcześnie nie jest tym samym, który powstał na początku lat 60. XX wieku. Pierwotnie amfiteatr nie posiadał stałego zadaszenia, co do pewnego stopnia uzależniało organizację wydarzeń od warunków atmosferycznych. Na początku lat 70. scenę przekryto tymczasowym dachem w postaci namiotu, który w 1979 r. zastąpiono stałym przekryciem, zaprojektowanym przez Jacka Kucharzewskiego13. Jego obła forma, chociaż nie została zaprojektowana przez Floriana Jesionowskiego, to nosiła wiele podobieństw z innymi realizacjami współtwórcy Amfiteatru Tysiąclecia (przystanek „grzybek”, fontanna na pl. Wolności). W latach 2009-2011, doszło do generalnej przebudowy obiektu według projektu Biura 87a (Małgorzata Adamowicz-Nowacka i Maciej Nowacki). Dokonano wtedy przebudowy widowni (którą pomniejszono o kilkaset miejsc) oraz sceny z dachem. Założenie rozbudowano też o hol główny z pomieszczeniami użytkowymi, sanitarnymi oraz lokalami usługowymi.14
Stolica polskiej piosenki
Na zakończenie 1. Krajowego Festiwalu Polskiej Piosenki Jerzy Waldorff – komentator i krytyk muzyczny – uznał, że dawno nie miał do czynienia „z audytorium, które by reagowało na muzykę tak trafnie (…) i jednocześnie z taką kulturą, jak Opole”. Z tego względu nawoływał, aby Opole stało się stałym i corocznym miejscem, w którym organizowany jest festiwal. Dodał także, że „każde miasto ma jakiś swój tytuł, który zazwyczaj dodaje się do samej nazwy, by je scharakteryzować”. Postulował, by Opole otrzymało tytuł „stolicy piosenki polskiej”15.
Status Opola jako stolicy polskiej piosenki oficjalnie potwierdziło pismo, przesłane do Karola Musioła przez Komitet do Spraw Radia i Telewizji. W piśmie poinformowano, że „impreza opolska spełniła pokładane w niej nadzieje, stając się wydarzeniem kulturalnym o trwałej wartości”. Prezydium Komitetu ds. Radia i Telewizji podjęło wtedy decyzję, by festiwal w Opolu traktować jako imprezę stałą i doroczną16.
Krajowy Festiwal Polskiej Piosenki stał się corocznym wydarzeniem na skalę krajową oraz ważnym elementem promocji miasta. Przed KFPP przeciętnemu mieszkańcowi Polski Opole – miasto, które zaledwie pokolenie wcześniej znajdowało się w granicach Niemiec – mogło się wydawać miejscem bez właściwości, nie kojarzącym się z niczym konkretnym. Po 1963 r. Opole było już kojarzone z festiwalem17.
Od Hali Ludowej do Amfiteatru Tysiąclecia
Za prekursorkę Amfiteatru Tysiąclecia uznać można Halę Ludową, którą planowano zbudować na Pasiece w latach 50. XX wieku. W 1955 r. powstał Społeczny Komitet Budowy Hali Ludowej, który planował powstanie miejsca „wieców i innych masowych imprez” i mieszczącego 2-3 tysiące osób18. Wtedy zakładano, że hala będzie opolską wersją podobnego obiektu w Katowicach (być może Hali Parkowej, oddanej do użytku w 1953 r.19).
Zakładano adaptacje projektu katowickiego na cele lokalne. Polegały one na zmniejszeniu widowni, skróceniu sceny, rozbudowaniu zaplecza czy unowocześnieniu konstrukcji. Jako pierwotna lokalizacja Hali Ludowej podawana była działka pomiędzy ulicami Barlickiego i Strzelców Bytomskich, mniej więcej tam, gdzie dziś znajduje się „Toropol”20.
W 1956 r. historia Hali Ludowej na Pasiece urywa się. Pomysł budowy tego rodzaju obiektu powrócił jednak niedługo później. W tym samym roku w prasie opublikowano plan sytuacyjny śródmieścia Opola, na którym zaznaczono cztery proponowane lokalizacje hali: na Pasiece, na wyspie Bolko, na terenie planowego nowego centrum Opola w rejonie ul. Ozimskiej i naprzeciwko Wyższej Szkoły Pedagogicznej21. Hala miała posiadać kubaturę 40 tysięcy m3 i 2000 miejsc siedzących. W prasie opublikowano też rysunek koncepcyjny, przedstawiający budynek założony na planie koła, z przeszkloną elewacją i geometryzującymi elementami konstrukcyjnymi i dekoracyjnymi22. Jego współautorem, obok Teofila Kwiatkowskiego, był Florian Jesionowski – późniejszy współautor projektu Amfiteatru Tysiąclecia. O docelowej lokalizacji obiektu mieli zadecydować mieszkańcy.
W tym samym czasie Jesionowski wykonał także szkic hali ludowej, dołączony do zaświadczenia lokalizacyjnego. Według szkicu hala miała stanąć naprzeciwko Domu Studenckiego „Mrowisko”, będącego częścią zabudowań Wyższej Szkoły Pedagogicznej23. Pomysł ten nie został zrealizowany – niecały rok później w prasie pojawiają się pierwsze informacje dotyczące budowy amfiteatru na Ostrówku.
Galeria zdjęć
Ilustracje
- Amfiteatr w trakcie IV KFPP. Fot. Adam Śmietański, 1966. Źródło: Muzeum Śląska Opolskiego w Opolu
- Amfiteatr z tymczasowym zadaszeniem. Fot. nieznany, 1971. Źródło: polska-org.pl
- Amfiteatr z nowym dachem. Fot. Roman Kwaśniewski, 1979. Źródło: polska-org.pl
- XIV KFPP. Zespół taneczny podczas występów, na fotografii widać tymczasowe zadaszenie amfiteatru. Fot. Grażyna Rutowska, 1974. Źródło: Narodowe Archiwum Cyfrowe
- XII KFPP. Publiczność w amfiteatrze. Fot. Grażyna Rutowska, 1974. Źródło: Narodowe Archiwum Cyfrowe
- Hala ludowa. Koncepcja wstępna, opublikowana w „Trybunie Opolskiej”, 1956. Źródło: Wojewódzka Biblioteka Publiczna w Opolu
- Proponowane lokalizacje hali ludowej na planie śródmieścia Opola, opublikowanym w „Trybunie Opolskiej”, 1956. Źródło: Wojewódzka Biblioteka Publiczna w Opolu
- Plan sytuacyjny hali ludowej w sąsiedztwie zabudowań WSP, 1956. Źródło: Archiwum Państwowe w Opolu
